غده تیروئید در طول تاریخ توصیف شده است، اما اولین بار توسط رومیان به دلیل اینکه غده ای “سپر شکل” است به این نام نامگذاری شده است. نه تنها توده های تیروئید در قرن ۱۲ و ۱۳ در متون ذکر شده است، بلکه رابرت فروگاردی در سال ۱۱۷۰ از بین رفتن گواتر را توصیف کرد. جراحی تیروئید قبل از اینکه فیزیولوژی غده تیروئید شناخته شود انجام شد. این روشها اغلب مملو از عوارضی از جمله خونریزی شدید، عفونت و آسیب به ساختارهای اطراف بودند که همگی با نرخ مرگ و میر و عوارض نزدیک به ۴۰ درصد همراه بودند.
غده تیروئید اندامی پروانه ای شکل است که از دو لوب یا بال مخروطی مانند که از طریق تنگه به هم متصل شده اند تشکیل شده است. این غده با ترشح هورمون متابولیسم را تنظیم می کند. هنگامی که بیماری ها بر تیروئید تأثیر می گذارند، اندازه یا فعالیت آن ممکن است غیر طبیعی شود.
تیروئیدکتومی چیست؟
تیروئیدکتومی در واقع نوعی عمل جراحی است که طی آن تمام یا بخشی از غده تیروئید برداشته میشود. این روش بیشتر برای درمان مشکلاتی مثل:
- سرطان تیروئید
- پرکاری تیروئید
- گواترهای بزرگ یا گرههای تیروئید که گاهی باعث سختی در بلع یا تنفس میشوند
- گواتر چند ندولی
معمولاً این عمل از طریق یک برش افقی کوچک در جلوی گردن انجام میشود. بسته به شرایط بیمار، ممکن است کل غده تیروئید یا فقط بخشی از آن (مثل یک لوب یا تنگه) برداشته شود. در بسیاری از موارد، بعد از جراحی لازم است فرد داروی لووتیروکسین (هورمون تیروئید مصنوعی) را به صورت روزانه مصرف کند تا فعالیت طبیعی بدن حفظ شود.
در ادامه همراه ما باشید تا در ویدیو زیر مراحل انجام جراحی تیروئیدکتومی را به شکل ساده و قابل فهم مشاهده کنیم:
بیشتر بخوانید: عمل اسلیو معده چگونه انجام میشود؟
نشانههای نیاز تیروئیدکتومی
تیروئیدکتومی معمولاً زمانی مورد نظر قرار میگیرد که بیمار علائم یا نشانههایی مرتبط با مشکلات تیروئید داشته باشد. مهمترین نشانهها عبارتاند از:
- ندولهای تیروئید: تودهها یا گرههایی که در تیروئید تشکیل میشوند و ممکن است با لمس یا در سونوگرافی مشخص شوند.
- پرکاری تیروئید: زمانی که غده فعالیت زیادی دارد و علائمی مثل تپش قلب، اضطراب، تعریق زیاد یا کاهش وزن غیرمنتظره ظاهر میشود.
- گواترهای بزرگ یا چند ندولی: بزرگ شدن غده که میتواند باعث حس فشار یا گرفتگی در گردن، مشکلات بلع یا تنفس شود.
- سرطان تیروئید: وجود تودههای مشکوک یا سرطانی که ممکن است با معاینات پزشکی یا آزمایشها شناسایی شوند.
عوارض عمل تیروئیدکتومی
یکی از مهمترین عوارض احتمالی پس از تیروئیدکتومی، فلج عصب حنجرهای راجعه و هایپوتیروئیدیسم است. علاوه بر این، در حین عمل، قطع عصب حنجرهای فوقانی خارجی نیز ممکن است رخ دهد، بهویژه هنگام لیگاسیون و کات کردن عروق تیروئیدال فوقانی برای آزادسازی پل فوقانی. برخی منابع میزان آسیب به این عصب را تا ۵۸٪ گزارش کردهاند که دلیل آن، نازکی عصب و واریاسیونهای طبیعی وسیع آن است.
مراقبتهای بعد از تیروئیدکتومی، مانند پیگیری کیفیت صدا، توانبخشی گفتاری و کنترل دارویی، نقش مهمی در بهبود سریع و کاهش عوارض دارد.
قطع عصب حنجرهای فوقانی خارجی باعث فلج عضله کریکوتیروئید میشود و علائمی همچون:
- کاهش توانایی صحبت در فرکانسهای بالا
- خستگی سریع هنگام صحبت طولانی
را ایجاد میکند. این تغییرات صوتی میتوانند کیفیت زندگی بیماران را تحت تأثیر قرار دهند، بهویژه برای افرادی که مشاغلشان به صدا وابسته است، مانند:
- معلمان
- خوانندهها
- سخنرانان حرفهای
- مصاحبهکنندگان
با توجه به اهمیت عصب حنجرهای فوقانی خارجی در حفظ کیفیت صدا و ریسک بالای آسیب به آن حین تیروئیدکتومی، استفاده از دستگاه تحریککننده عصب (Nerve stimulator) در حین عمل پیشنهاد میشود. این روش شامل:
- شناسایی عصب حنجرهای فوقانی خارجی
- جدا کردن عروق تیروئیدال فوقانی از عصب
- حفظ عصب و سپس لیگاسیون و کات کردن عروق
است و میتواند با تیروئیدکتومی کلاسیک مقایسه شود تا اثربخشی آن در جلوگیری از آسیب عصب بررسی گردد. در صورت اثبات تفاوت معنیدار، استفاده از دستگاه تحریککننده عصب میتواند بهصورت روتین برای محافظت از عصب حنجرهای فوقانی خارجی در حین عمل توصیه شود.
چرا به یک برداشت کامل تیروئید در مقابل لوبکتومی نیاز است؟
به طور کلی، زمانی که تشخیص سرطان قبل از عمل مشخص شود، انجام کامل تیروئیدکتومی ضروری است. اگر در زمان عمل تشخیص واضحی وجود نداشته باشد، نیمی از تیروئید ممکن است برای تشخیص نهایی برداشته شود (لوبکتومی). همچنین اگر سرطان پس از عمل اولیه یافت شود، عمل مجدد بستگی به آنچه آسیب شناسی نهایی نشان می دهد دارد.
اگر نتایج بیوپسی من “ضایعه فولیکولی غیر معمول با اهمیت نامشخص”، “نئوپلاسم فولیکولی”، “نامشخص” یا “غیر تشخیصی” باشد، چه؟
در مورد این نتایج بیوپسی، لوبکتومی تیروئید اندیکاسیون دارد. تایید توده خوش خیم یا بدخیم تیروئید تنها پس از برداشتن لوب تیروئید آسیب دیده می تواند انجام شود. آسیب شناسان برای تشخیص باید به برش های بسیار نازک بافت نگاه کنند. اگر تشخیص سرطان تایید شود (معمولاً حدود ۷ تا ۱۰ روز پس از عمل)، ممکن است به عمل دوم برای برداشتن لوب دیگر تیروئید (تیروئیدکتومی کامل) نیاز باشد.
نتیجهگیری
عمل تیروئیدکتومی یکی از جراحیهای مهم در درمان بیماریهای تیروئید است و با پیشرفت تکنیکها، هم ایمنی عمل افزایش یافته و هم عوارض تا حد زیادی کاهش یافتهاند. شناخت دقیق نشانهها، انتخاب روش مناسب (مثل تیروئیدکتومی بدون اسکار) و استفاده از ابزارهای پیشرفته مانند دستگاه تحریککننده عصب، میتواند به حفظ عملکرد طبیعی غده و کیفیت صدای بیمار کمک کند.
اگر شما هم به دنبال مشاوره دقیق و عمل تیروئیدکتومی با روشهای پیشرفته و کمترین عوارض هستید، میتوانید با دکتر سید کمهدی جلالی، فوق تخصص جراحی غدد درون ریز، تماس بگیرید و وقت مشاوره خود را رزرو کنید. تجربه و تخصص ایشان در این زمینه باعث میشود تا جراحی شما با ایمنی بالا و بهترین نتایج ممکن انجام شود.
سوالات متداول
۱.آمادگی لازم قبل از عمل تیروئیدکتومی چیست؟
معمولاً نیاز به تغییر رژیم غذایی یا داروها نیست. حداقل یک هفته قبل از جراحی، برای بررسی وضعیت جسمی و انجام آزمایشهای لازم، با متخصص بیهوشی ملاقات خواهید کرد. در صورت استفاده از داروهای رقیقکننده خون مانند آسپرین یا کومادین، حتماً با پزشک خود درباره قطع یا تنظیم آنها مشورت کنید.
۲.آیا لازم است قبل از جراحی، خون (اهداکننده اتولوگ یا تعیین شده) اهدا شود؟
بسیار بعید است که در طول تیروئیدکتومی نیاز به تزریق خون داشته باشید، و بنابراین از نظر پزشکی لازم نیست قبل از جراحی، خون (اهدای خودکار یا تعیین شده) اهدا کنید.
۳.مراقبت از برش بعد از جراحی چگونه است؟
استری استریپ یا چسب جراحی روی برش شما وجود خواهد داشت. این ها را می توان ۱۰-۱۴ روز پس از عمل برداشت. نیازی به قرار دادن پانسمان بیشتر روی برش شما نیست. شما ممکن است از روغن ویتامین E یا محصول مشابه برای کمک به روند بهبودی استفاده کنید، اما ضروری نیست. برای محافظت از برش در برابر نور خورشید باید از کرم ضد آفتاب و یا پوشش استفاده کنید. ممکن است دوش بگیرید و آن را کمی خیس کنید اما خیس نشوید.
۴.بعد از اتمام عمل جراحی از چه دارو های استفاده می شود؟
پس از تیروئیدکتومی کامل، باید تا پایان عمر هورمون تیروئید مصرف کنید، چون غده تیروئید دیگر هورمون تولید نمیکند. اثر دارو معمولاً ۶ تا ۸ هفته طول میکشد تا مشخص شود که آیا دوز نیاز به تغییر دارد یا خیر. دوز دارو با آزمایش خون TSH تنظیم میشود و معمولاً پس از تثبیت، ثابت میماند. در صورت پایین بودن سطح کلسیم یا علائم کمبود آن، ممکن است نیاز به مکمل کلسیم نیز داشته باشید.
۵.چه زمانی بهبودی کامل حاصل می شود؟
به طور کلی، زمانی که احساس آمادگی کردید، معمولاً در عرض یک تا دو هفته می توانید به سر کار خود بازگردید.
۶.مراجعه بعد از عمل چه زمانی انجام می شود؟
شما باید حدود ۲ تا ۴ هفته پس از جراحی توسط جراح خود معاینه شوید. این قرار را می توان با تماس با مطب جراح هنگام بازگشت به خانه پس از عمل جراحی خود تعیین کرد.
لینک مقاله در سامانه علم سنجی اعضای هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی تهران
