جراحی ساسی بای پس معده (SASI Bypass) یکی از روشهای ترکیبی جراحی چاقی است که برای افراد مبتلا به چاقی، اضافهوزن و دیابت، امکان کاهش حجم معده و همزمان محدود شدن جذب بخشی از چربیها و قندها را فراهم میکند؛ در نتیجه هم میزان غذای مصرفی کمتر میشود و هم بدن کالری کمتری جذب میکند و این روند میتواند به کاهش وزن پایدار و بهبود کنترل دیابت کمک نماید.
در ادامه، بهصورت روشن و قابلفهم توضیح داده میشود این جراحی چگونه انجام میشود، چه مزایا و عوارضی دارد، چه کسانی کاندید مناسب آن هستند و بعد از عمل چه نوع مراقبتها و رژیم غذایی لازم است تا تصمیمگیری آگاهانهتری امکانپذیر باشد.
جراحی ساسی بای پس چیست و چگونه انجام میشود؟
در عمل ساسی بای پس، ابتدا یک گاسترکتومی اسلیو (اسلیو معده) انجام میشود؛ یعنی بخش بزرگی از معده برداشته شده و معده به شکل یک لوله باریک در میآید.
در مرحله بعد، قسمت پایینی معده به بخش انتهایی روده باریک متصل میشود. در واقع، یک مسیر میانبر (بای پس) برای عبور بخشی از غذا از قسمت ابتدایی روده کوچک ایجاد میگردد.
- حدوداً نیمی از غذای مصرفی، ابتدای روده کوچک را دور میزند.
- این موضوع باعث کاهش جذب چربیها و قندها میشود.
- از طرفی، عبور آهسته و تغییر یافتهی غذا در روده باعث ترشح هورمونهای خاص رودهای میشود که به مغز پیام سیری میفرستند.
نتیجهی این اتفاقها این است که:
- احساس گرسنگی کمتر میکنید،
- حجم غذای مصرفی کاهش پیدا میکند،
- و در نهایت وزن کم میکنید.
طول بخشی از روده که بای پس میشود، بر اساس وضعیت بیمار و میزان کاهش وزن مورد نیاز توسط جراح تعیین میشود.
مراحل انجام جراحی ساسی بای پس (قبل، حین و بعد از عمل)
جراحی ساسی بای پس معده یک روند کاملاً برنامهریزیشده است؛ یعنی از چند هفته قبل تا چند هفته بعد از عمل، بیمار تحت یک مسیر مشخص قرار میگیرد. آشنایی با این مراحل کمک میکند بدانید دقیقاً چه چیزی در انتظار شماست و با استرس کمتری برای جراحی چاقی تصمیم بگیرید.
آمادگی قبل از جراحی ساسی بای پس
در مرحله قبل از عمل، هدف این است که بدن در بهترین وضعیت ممکن برای جراحی قرار بگیرد و ریسک عوارض کاهش یابد.
اقدامات اصلی قبل از جراحی:
- ویزیت تخصصی توسط جراح چاقی و تیم درمان
بررسی سابقه بیماریها مثل دیابت، فشار خون، مشکلات قلبی، کبد چرب، رفلاکس معده و… و انتخاب اینکه آیا ساسی بای پس مناسبترین روش برای بیمار است یا خیر. - آزمایشها و ارزیابیهای لازم
انجام آزمایش خون، نوار قلب و در صورت نیاز اکو، سونوگرافی شکم و مشاوره بیهوشی؛ همچنین بررسی کمخونی و کمبود ویتامینهایی مثل آهن، B12 و ویتامین D. - محاسبه BMI و ارزیابی وضعیت تغذیهای
تعیین شاخص توده بدنی (BMI) و اصلاح مشکلات تغذیهای احتمالی برای کاهش ریسک بعد از عمل. - رژیم غذایی قبل از عمل
در برخی بیماران، رژیم کمکالری یا مخصوص چند روز تا چند هفته قبل از جراحی توصیه میشود تا حجم کبد کاهش یابد و عمل راحتتر و ایمنتر انجام شود. - تنظیم داروها و ناشتا بودن
داروهای خاص مثل رقیقکنندههای خون، با نظر پزشک تنظیم یا موقتاً قطع میشوند و معمولاً از شب قبل، خوردن و آشامیدن متوقف میگردد تا معده در زمان جراحی خالی باشد.
حین جراحی ساسی بای پس در اتاق عمل
در روز عمل، بیمار بعد از پذیرش در بیمارستان، به اتاق عمل منتقل میشود و جراحی بهصورت مرحلهای انجام میگردد.
آنچه حین جراحی اتفاق میافتد:
- بیهوشی عمومی
جراحی ساسی بای پس تحت بیهوشی عمومی انجام میشود؛ بیمار در طول عمل هیچ دردی احساس نمیکند و کاملاً بیهوش است. - انجام جراحی به روش لاپاراسکوپی
معمولاً چند برش کوچک روی شکم ایجاد میشود و با کمک دوربین و ابزارهای لاپاراسکوپی، عمل انجام میگردد؛ این روش درد کمتر، جای زخم کوچکتر و بهبود سریعتر نسبت به جراحی باز دارد. - مرحله اسلیو معده (Sleeve)
ابتدا بخش بزرگی از معده برداشته میشود و معده به شکل لوله باریک در میآید؛ این کار باعث کاهش حجم معده و کاهش اشتها میشود. - مرحله بای پس روده کوچک
سپس بخش پایینی معده به قسمت پایینتر روده باریک متصل میشود تا بخشی از غذا، ابتدای روده را دور بزند. این مرحله باعث کاهش جذب بخشی از چربیها و قندها میشود. - کنترل نهایی و انتقال به ریکاوری
در پایان، محلهای بخیه از نظر خونریزی و نشت بررسی میشوند، برشها بسته میگردند و بیمار به بخش ریکاوری منتقل میشود تا از نظر علائم حیاتی و هوشیاری تحت نظر باشد.
مراقبتها و دوره نقاهت بعد از جراحی ساسی بای پس
بعد از خروج از اتاق عمل، بخش بسیار مهمی از موفقیت جراحی، به مراقبتهای بعد از عمل و همکاری بیمار بستگی دارد.
در بیمارستان:
- معمولاً ۱ تا ۳ روز بستری برای کنترل درد، فشار خون، قند خون و وضعیت عمومی
- دریافت داروهای مسکن برای کاهش درد
- تشویق به راه رفتن سبک زودهنگام برای کاهش خطر لخته شدن خون
- شروع تدریجی مایعات شفاف با نظر پزشک
بعد از ترخیص در منزل:
- رعایت رژیم غذایی مرحلهای
- ابتدا: مایعات شفاف
- سپس: مایعات کامل و سوپهای صافشده
- بعد: غذاهای نرم
- و در نهایت: غذاهای جامد سبک، طبق برنامه تغذیهای
در تمام مراحل، خوردنآهسته، جویدن کامل و پرهیز از پرخوری ضروری است.
- مصرف منظم مکملها
مصرف مولتیویتامین، کلسیم، آهن، ویتامین B12 و سایر مکملها طبق نسخه پزشک، برای جلوگیری از کمبودهای تغذیهای ضروری است. - پیادهروی و بازگشت تدریجی به فعالیت روزمره
چند روز بعد از عمل، پیادهروی سبک روزانه توصیه میشود و بسته به نوع کار، بازگشت به شغل معمولاً ظرف چند هفته امکانپذیر است (با نظر پزشک). - ویزیت و پیگیریهای دورهای
مراجعات منظم به جراح چاقی و متخصص تغذیه برای بررسی وزن، وضعیت تغذیهای، آزمایشهای خون و تنظیم برنامه غذایی، بخش جداییناپذیر این نوع جراحی است.
چه کسانی کاندیدای مناسبی برای جراحی ساسی بای پس معده هستند؟
بهطور کلی، جراحی ساسی بای پس معده برای همه افراد چاق مناسب نیست و باید بر اساس شاخص توده بدنی (BMI)، بیماریهای همراه و نظر جراح چاقی انتخاب شود. کاندیدهای مناسب معمولاً شامل این گروهها هستند:
- افراد مبتلا به چاقی درجه بالا
کسانی که معمولاً BMI بالاتر از ۳۵ دارند و مدت طولانی با اضافهوزن شدید یا چاقی مرضی درگیر بودهاند. - افرادی با چاقی همراه با بیماریهای زمینهای
افراد چاقی که در کنار اضافهوزن، دچار دیابت نوع ۲، فشار خون بالا، کبد چرب، آپنه خواب، درد و ساییدگی مفاصل یا چربی خون بالا هستند. - کسانی که با روشهای غیرجراحی به نتیجه نرسیدهاند
افرادی که با رژیم غذایی، ورزش، دارو یا روشهای غیرجراحی کاهش وزن نتوانستهاند به لاغری پایدار و مؤثر برسند. - افراد دارای آمادگی پزشکی و روانی برای جراحی چاقی
بیمارانی که پس از ارزیابی کامل از نظر قلب، ریه، کبد، وضعیت هورمونی و شرایط روحی ـ روانی توسط جراح چاقی و تیم تخصصی، برای انجام جراحی ساسی بای پس مناسب تشخیص داده میشوند.
در نهایت، تصمیم قطعی درباره مناسب بودن این عمل، فقط بعد از ویزیت حضوری و بررسی دقیق پرونده پزشکی توسط جراح چاقی امکانپذیر است.
مزایای انجام عمل ساسی بای پس
جراحی ساسی بای پس معده بهعنوان یک روش ترکیبی در جراحی چاقی و لاغری، مزایای متعددی برای بیماران مبتلا به چاقی و دیابت به همراه دارد. مهمترین مزایا عبارتاند از:
کاهش وزن چشمگیر و پایدار
جراحی ساسی بای پس معده با ترکیب کاهش حجم معده و کاهش جذب بخشی از چربیها و قندها، به کاهش وزن قابلتوجه و ماندگار کمک میکند و برای درمان چاقی مقاوم به رژیم و ورزش گزینه مؤثری محسوب میشود.
بهبود دیابت و بیماریهای متابولیک
این جراحی علاوه بر کاهش وزن، در کنترل دیابت نوع ۲، بهبود قند خون، کاهش مقاومت به انسولین و اصلاح بخشی از اختلالات متابولیک نقش مهمی دارد و در بسیاری از بیماران موجب کاهش نیاز به دارو میشود.
کاهش اشتها و احساس سیری زودهنگام
کاهش حجم معده و تغییرات هورمونی بعد از ساسی بای پس، باعث کاهش گرسنگی و ایجاد احساس سیری با حجم غذای کمتر میشود؛ در نتیجه رعایت برنامه غذایی و سبک زندگی سالم برای بیمار سادهتر خواهد شد.
ترکیب مزایای اسلیو معده و بای پس روده
ساسی بای پس همزمان از دو مکانیسم جراحی اسلیو معده و جراحی بای پس معده استفاده میکند؛ هم معده کوچکتر میشود، هم جذب کالری کاهش مییابد و بیمار از مزایای هر دو روش جراحی چاقی بهصورت ترکیبی بهرهمند میشود.
کاهش خطر کمبودهای شدید تغذیهای
در مقایسه با برخی روشهای بای پس کلاسیک، طول رودهی بایپسشده در ساسی معمولاً کمتر است؛ بنابراین با وجود نیاز به مصرف مکملها، خطر بروز کمبودهای تغذیهای شدید تا حدی کاهش مییابد و تعادل بهتری بین کاهش وزن و حفظ وضعیت تغذیهای ایجاد میشود.
حفظ تداوم دستگاه گوارش و دسترسی به مجاری صفراوی
در این روش، تداوم نسبی مسیر طبیعی دستگاه گوارش حفظ میشود و دسترسی آندوسکوپیک به مجاری صفراوی و پانکراس در صورت نیاز در آینده سادهتر است؛ این موضوع از نظر پیگیری و درمان بیماریهای صفراوی و پانکراسی اهمیت دارد.
کاهش احتمال برخی انواع فتق داخلی
نوع طراحی اتصال روده در جراحی ساسی بای پس باعث میشود احتمال بروز بعضی از انواع فتق داخلی نسبت به برخی روشهای بای پس کلاسیک کمتر باشد و ریسک برخی عوارض مکانیکی در طولانیمدت کاهش یابد.
معایب جراحی ساسی بای پس
هرچند جراحی ساسی بای پس معده یکی از روشهای مؤثر از انواع جراحیهای چاقی است، اما مانند هر عمل متابولیک دیگر، عوارض و محدودیتهای خاص خود را دارد و لازم است بیمار قبل از تصمیمگیری با آنها آشنا باشد.
- افزایش احتمال رفلاکس صفرا و سوزش معده
- ریسک زخم و التهاب در محل اتصال معده و روده
- امکان سوءجذب و کمبود ویتامینها و مواد معدنی در صورت عدم مصرف مکملها
- تغییر اجابت مزاج، نفخ و مدفوع شل در برخی بیماران
- روش نسبتاً جدید با نتایج محدود در پیگیریهای بسیار طولانیمدت
- لزوم پیگیری مادامالعمر با جراح چاقی و متخصص تغذیه
- وجود ریسکهای عمومی هر جراحی بزرگ مانند خونریزی، عفونت و عوارض بیهوشی
رژیم غذایی بعد از جراحی ساسی بای پس معده
رژیم غذایی بعد از جراحی ساسی بای پس معده مهمترین عامل موفقیت بلندمدت این نوع جراحی چاقی است. هدف تغذیه بعد از عمل، هم حفاظت از معده و رودهی عملشده است، هم تأمین پروتئین، ویتامینها و مایعات کافی تا بدن دچار ضعف و کمبود نشود. به همین دلیل، برنامهی غذایی بهصورت مرحلهای و کنترلشده پیش میرود.
مراحل اصلی رژیم غذایی بعد از ساسی بای پس
- مرحله مایعات شفاف
در چند روز اول، فقط مایعات شفاف و کمحجم مانند آب، دمنوش ملایم و آبگوشت صافشده مجاز است. جرعهها باید بسیار کوچک و با فاصله مصرف شوند تا به معده فشار نیاید و خطر تهوع و استفراغ کم شود. - مرحله مایعات کامل و پروتئیندار
پس از تأیید جراح، مایعات مغذیتر مثل سوپ صافشده، ماست رقیق و شیک پروتئینی اضافه میشود. در این مرحله تأکید روی دریافت پروتئین کافی است تا عضلهها حفظ شوند و ترمیم بافتها بهتر انجام شود. - مرحله غذاهای پورهای و نرم
بهتدریج غذاهای پورهای و نرم مانند پورهی مرغ یا ماهی، سبزیجات نرم و تخممرغ لهشده وارد رژیم میشوند. لقمهها باید کوچک، خوب جویده و حجم هر وعده بسیار کم باشد. غذاهای چرب، سرخکرده و تند در این دوره ممنوع است. - مرحله غذاهای جامد سبک و رژیم بلندمدت
بعد از چند هفته، فرد به سمت غذاهای جامد سبک و کمچرب میرود؛ اولویت با پروتئین (مرغ، ماهی، لبنیات کمچرب، حبوبات)، سبزیجات و میوههای مجاز است. مصرف قند، نوشیدنیهای شیرین، فستفود و تنقلات پرکالری باید به حداقل برسد تا نتیجهی جراحی ساسی بای پس معده حفظ شود.
مکملها و نکات مهم تغذیهای
برای جلوگیری از کمبودهای تغذیهای بعد از ساسی بای پس، معمولاً مصرف منظم این موارد ضروری است:
- مولتیویتامین مخصوص جراحی چاقی
- کلسیم و ویتامین D
- در صورت تشخیص پزشک: آهن، ویتامین B12 و سایر ریزمغذیها
جویدن کامل، آهسته خوردن، ننوشیدن مایعات همراه غذا، نوشیدن کافی آب در طول روز و پیگیری منظم با جراح چاقی و متخصص تغذیه، جزو اصول ثابت یک رژیم غذایی موفق بعد از جراحی ساسی بای پس معده و کلید پیشگیری از عوارض بلندمدت محسوب میشود.
سبک زندگی بعد از جراحی ساسی بای پس معده
بعد از جراحی ساسی بای پس معده فقط شکل معده عوض نمیشود؛ برای حفظ کاهش وزن و نتیجهی عمل، سبک زندگی هم باید تغییر کند. سه ستون اصلی این سبک زندگی جدید، فعالیت بدنی، عادتهای روزمره سالم و حمایت تخصصی تغذیه و روانشناسی است.
فعالیت بدنی و ورزش بعد از ساسی بای پس
چند روز بعد از جراحی، پیادهرویهای کوتاه در خانه شروع میشود و بهتدریج، با تأیید پزشک، مدت و سرعت آن بیشتر میگردد. در ادامه، میتوان ورزشهای هوازی سبک و سپس تمرینات مقاومتی ملایم را اضافه کرد تا عضلات حفظ شوند، پوست کمتر شل شود و روند لاغری بعد از جراحی ساسی بای پس معده پایدار بماند.
خواب، آب خوردن و عادتهای روزمره
خواب شبانهی منظم، نوشیدن جرعهجرعه آب در طول روز، پرهیز از نوشیدنیهای گازدار و شیرین، جویدن کامل غذا و کنار گذاشتن سیگار و فستفود، از عادتهایی هستند که باید به بخشی ثابت از زندگی بعد از این نوع جراحی چاقی تبدیل شوند.
نقش مشاوره تغذیه و روانشناسی
پیگیری منظم با متخصص تغذیه برای تنظیم رژیم، مکملها و وزن و در صورت لزوم، جلسات مشاوره روانشناسی برای کنترل استرس و پرخوری عصبی، کمک میکند بیمار نهفقط لاغر شود، بلکه این کاهش وزن را در سالهای بعد از ساسی بای پس هم حفظ کند.
تجربه بیماران بعد از جراحی ساسی بای پس معده
بیشتر تجربه بیماران بعد از جراحی ساسی بای پس معده از یک نقطه مشترک شروع میشود: احساس سبکی و سیر شدن با حجم غذای خیلی کم. خیلیها میگویند در همان هفتههای اول، با چند قاشق مایع یا غذای نرم کاملاً حسابی سیر میشوند و دیگر خبری از پرخوری و ولع همیشگی نیست. همزمان، عدد روی ترازو کمکم پایین میآید و کارهایی مثل بالا رفتن از پله، راه رفتن طولانیتر یا بستن بند کفش، نسبت به قبل راحتتر میشود.
در ادامهی ماههای بعد، خیلی از بیماران از کاهش سایز لباس، بهتر شدن قند خون و فشار خون، کاهش خروپف و نفستنگی صحبت میکنند؛ البته همراه با چالشهایی مثل نیاز به رعایت دقیق رژیم، مصرف منظم مکملها و گاهی ریزش موی موقتی. اغلب کسانی که توصیههای جراح چاقی و مشاور تغذیه را جدی میگیرند، جراحی ساسی بای پس را نه فقط یک عمل لاغری، بلکه شروع یک سبک زندگی جدید و پایدار برای کنترل چاقی و دیابت توصیف میکنند.
سوالات متداول درباره جراحی ساسی بای پس
۱.آیا جراحی ساسی بای پس ایمن است؟
در صورت انجام توسط جراح چاقی باتجربه و با پیگیری منظم، رعایت رژیم و مصرف مکملها، جراحی ساسی بای پس معده بهطور کلی روش نسبتاً ایمن و مؤثری برای درمان چاقی و دیابت است، اما مثل هر عمل جراحی، کاملاً بدون ریسک نیست.
۲.با جراحی ساسی بای پس چقدر می توانید وزن کم کنید؟
کاهش وزن تا ۸۰ تا ۹۰ درصد امکان پذیر است، اما نتایج خاص برای هر فرد متفاوت است. لطفاً برای مشاوره با آقای دکتر جلالی از طریق سامانه مشاوره آنلاین ماوراطب و هم چنین شماره تلفن مطب اقدام نمائید.
۳.با جراحی ساسی بای پس چقدر میتوانید وزن کم کنید؟
بهطور معمول، با جراحی ساسی بای پس معده امکان کاهش حدود ۷۰ تا ۸۰ درصد اضافهوزن (نه کل وزن) وجود دارد، البته نتیجه نهایی به رعایت رژیم غذایی، فعالیت بدنی و سبک زندگی بعد از عمل بستگی دارد.
نتیجهگیری
جراحی ساسی بای پس معده میتواند برای بسیاری از افراد مبتلا به چاقی و دیابت، فرصتی برای کاهش وزن پایدار، بهبود قند خون و تغییر سبک زندگی باشد؛ اما اینکه این عمل دقیقاً برای شما مناسب است یا روش دیگری (مثل اسلیو یا بای پس کلاسیک) انتخاب بهتری است، فقط با ارزیابی تخصصی قابلتشخیص است.
برای دریافت اطلاعات دقیقتر و بررسی اینکه جراحی ساسی بای پس معده برای شما مناسب است یا نه، میتوانید با مطب دکتر مهدی جلالی تماس بگیرید و برای مشاوره و نوبت ویزیت اقدام کنید.
