فتق زمانی رخ میدهد که بخشی از اندام داخلی یا بافت بدن از طریق ضعف یا پارگی در دیواره عضلانی بیرون بزند. این مشکل معمولاً به صورت برآمدگی در ناحیه شکم یا کشاله ران دیده میشود و میتواند با فعالیتهایی مثل خم شدن یا بلند کردن اجسام سنگین تشدید گردد. شایعترین انواع فتق شامل فتق اینگوینال در کشاله ران، فتق فمورال در بالای ران، فتق شکمی در ناحیه شکم، فتق برشی در محل اسکار جراحی و فتق ناف در اطراف ناف هستند.
شناخت انواع فتق و مراجعه به پزشک برای درمان به موقع اهمیت زیادی دارد، زیرا در صورت بیتوجهی میتواند منجر به عوارض جدی شود.
فتق چیست؟
فتق زمانی رخ میدهد که قسمتی از بافت یا عضو داخلی بدن از طریق نقطهای ضعیف در عضلات یا بافت بیرون بزند و معمولاً به شکل برآمدگی قابل مشاهده یا لمس ظاهر میشود. فعالیتهایی مانند خم شدن یا بلند کردن اجسام سنگین میتواند شدت آن را افزایش دهد. شایعترین محلهای بروز فتق شامل کشاله ران، شکم و ناف هستند.
انواع رایج فتق شامل فتق اینگوینال در کشاله ران، فتق فمورال بالای ران، فتق شکمی، فتق ناف و فتق برشی در محل زخم جراحی است. حتی فتقهای بدون درد هم در صورت عدم درمان میتوانند به مشکلات جدی مانند انسداد روده یا درد شدید منجر شوند، بنابراین شناخت دقیق آن و دانستن اینکه فتق چیست، برای تشخیص و درمان به موقع ضروری است.

علائم فتق کدام اند؟
فتق معمولاً با مجموعهای از نشانهها همراه است که شناسایی به موقع آن بسیار اهمیت دارد. شناخت این علائم به پیشگیری از عوارض جدی کمک میکند.
برآمدگی یا تورم واضح در ناحیه آسیبدیده، که اغلب هنگام ایستادن یا فشار آوردن بیشتر مشخص میشود و با لمس قابل حس است.
درد یا احساس فشار در محل فتق، به ویژه هنگام انجام فعالیتهای روزمره، خم شدن یا بلند کردن اجسام سنگین.
سوزش، ناراحتی یا حساسیت موضعی که در طول روز و با فعالیت افزایش مییابد.
تغییر رنگ یا تورم پوست در اطراف ناحیه فتق در موارد پیشرفته.
مشکلات گوارشی، تهوع یا انسداد روده در صورت بروز، که علامت خطرناک فتق است و نیاز به مراجعه فوری دارد.
برای درک بهتر علائم و نحوه تشخیص فتق، ویدئو آموزشی زیر را مشاهده کنید تا با جزئیات بیشتری با انواع فتق و نشانههای آن آشنا شوید.
فتق چگونه تشخیص داده می شود؟
پزشک شما معمولاً می تواند فتق را در معاینه فیزیکی تشخیص دهد. آنها همچنین ممکن است آزمایشاتی را برای ارزیابی بیشتر وضعیت شما و علت درخواست کنند. آزمایش اولتراسوند از امواج صوتی برای اسکن بدن شما استفاده می کند. اشعه ایکس باریم از ناحیه گوارش و روده شما عکس می گیرد. اسکن توموگرافی کامپیوتری (CT) نیز از اشعه ایکس برای گرفتن عکس استفاده می کند. آندوسکوپی مری و معده شما را با استفاده از یک دوربین کوچک در انتهای یک لوله قابل انعطاف بررسی می کند.

راهکارهای درمان بیماری فتق
فتق بسته به نوع، شدت و محل ایجاد، روشهای درمانی متفاوتی دارد. انتخاب روش مناسب به پیشگیری از پیشرفت بیماری و کاهش عوارض کمک میکند.
درمان غیرجراحی فتق:
- استفاده از کمربند یا بانداژ حمایتی برای کاهش فشار و جلوگیری از بیرون زدگی فتق در موارد خفیف.
- کنترل فعالیتهای سنگین و پرهیز از بلند کردن اجسام سنگین برای کاهش فشار بر ناحیه فتق.
- رعایت رژیم غذایی مناسب و پیشگیری از یبوست تا فشار داخل شکمی کاهش یابد.
درمان جراحی فتق:
- در صورت بزرگ بودن فتق، درد شدید یا خطر عوارض، عمل جراحی توصیه میشود.
- روشهای جراحی شامل فتق باز با مش و فتق لاپاروسکوپی است که بسته به نوع فتق و وضعیت بیمار انتخاب میشوند.
- جراحی با بیحسی موضعی یا بیهوشی عمومی انجام شده و مراقبتهای پس از عمل برای بهبود سریع ضروری است.
چه زمانی فتق اورژانسی است؟
فتق زمانی اورژانسی محسوب میشود که خونرسانی به بافت گرفتار شده قطع شود یا خطر آسیب جدی وجود داشته باشد. در این شرایط مراجعه فوری به پزشک یا مرکز درمانی ضروری است تا از عوارض شدید مانند نکروز بافت یا عفونت جلوگیری شود.
علائم هشداردهنده فتق اورژانسی شامل موارد زیر است:
- درد ناگهانی و شدید در ناحیه فتق
- برآمدگی سفت و غیرقابل فشار
- تورم، قرمزی یا حساسیت شدید در محل فتق
- تهوع، استفراغ یا تب همراه با درد
تشخیص سریع و درمان مناسب توسط جراح متخصص، کلید جلوگیری از عوارض جدی است.

خطرات و عوارض فتق در صورت درمان نشدن
در صورت درمان نشدن، فتق میتواند به مشکلات جدی و خطرناک تبدیل شود که سلامت فرد را تهدید میکند. از مهمترین خطرات و عوارض فتق عبارتاند از:
- انسداد روده : بخشی از روده ممکن است در محل فتق گیر کند و جریان طبیعی غذا و مایعات در روده مختل شود، که منجر به درد شدید، تهوع و استفراغ میشود.
- خطر نکروز بافت: اگر جریان خون به بخشی از بافت گرفتار در فتق قطع شود، بافت دچار مرگ سلولی میشود که نیاز فوری به جراحی دارد.
- فتق گیرکرده یا طنابپیچ شده: فتق گیرکرده شرایطی اورژانسی است که علاوه بر انسداد روده، خطر عفونت شدید و مرگ بافت را به همراه دارد.
- افزایش اندازه فتق: عدم درمان میتواند باعث بزرگتر شدن فتق شود و کنترل آن را سختتر کند.
- درد و ناراحتی مداوم: فتق درمان نشده باعث فشار و درد مداوم در ناحیه آسیبدیده میشود که کیفیت زندگی فرد را کاهش میدهد.
نتیجهگیری
در پایان، فتق یکی از مشکلات شایع است که در صورت بیتوجهی میتواند منجر به عوارض جدی مانند انسداد روده، فتق گیرکرده یا نکروز بافت شود. تشخیص به موقع، شناخت علائم فتق و انتخاب روش درمان مناسب، نقش کلیدی در پیشگیری از این عوارض دارد. مراقبت منظم و مشاوره با یک جراح باتجربه، کیفیت زندگی را حفظ کرده و خطر پیشرفت بیماری را کاهش میدهد.
برای بررسی و درمان فتق، میتوانید با دکتر سید مهدی جلالی، متخصص جراحی عمومی و فلوشیپ لاپاروسکوپی پیشرفته، تماس بگیرید. تجربه و مهارت ایشان در درمان فتق به روشهای نوین، تضمینکننده سلامت و بهبود سریع شما است.
همیشه نمی توانید از فتق جلوگیری کنید. برخی از آنها ناشی از ژنتیک هستند که نمی توانید از آنها اجتناب کنید. فتق دیافراگم مادرزادی یک نقص مادرزادی است. همچنین ممکن است با عضلات ضعیفی به دنیا بیایید که فتق را در سنین بعدی راحت تر می کند.
شما می توانید شانس ابتلا به برخی از انواع فتق را با موارد زیر کاهش دهید:
خوردن وعده های غذایی کوچکتر
کاهش وزن اگر چاق هستید
پرهیز یا محدود کردن الکل و تنباکو
پرهیز یا محدود کردن برخی غذاها (مانند غذاهای تند یا پر فیبر)
استفاده از تکنیک های مناسب بلند کردن برای جلوگیری از فشار
انواع مختلف فتق می تواند دلایل مختلفی داشته باشد. به طور کلی، فتق با فشار بر اندام یا روده شما شروع می شود. فتق زمانی ایجاد می شود که این فشار در همان ناحیه ای که عضله یا بافت ضعیف شده اتفاق می افتد. برخی از افراد با ماهیچه ها یا بافت های ضعیفی به دنیا می آیند که به طور کامل رشد نکرده اند. با این حال، بیشتر افراد با بالا رفتن سن و ضعیف شدن ماهیچه های بدن، دچار فتق می شوند.
شما همچنین می توانید به دلیل حرکات و عادات خاص دچار فتق شوید یا فتق موجود را بدتر کنید. این شامل:
برداشتن اجسام سنگین (مخصوصا بلند کردن آنها به روش اشتباه و با عضلات ضعیف)
استفاده بیش از حد از همان ماهیچه
زور زدن در هنگام سرفه، عطسه، اسهال یا یبوست
اضافه وزن یا تغذیه نامناسب
استفاده از تنباکو